فصل دويّم : در بيان مركب القوى و ذو الخاصيه و تأثير هر يك از اينها بدان كه مراتب قواى ادويه منحصر است بر سه مرتبه و قوّت عبارت از مبدأ و سبب موجب افعال و ظهور آنها است در مواضع لايقه . * مرتبه اول * افعال محسوسه ادويه است كه به سبب كيفيت متشابهه حاصله از مبدأ فيّاض جلّ اسمه بر ايشان از تركيب عناصر و امتزاج ايشان با يكديگر و اين را مزاج اولى نامند . * مرتبه دويّم * افعال محسوسه حاصله از امزجه ثانويه اشياء صاحب امزجه ثانويه است در ملاقى خودها و آن از لوازم مرتبه اول است چه اشياى صاحب مزاج ثانوى مركب‌اند از اجزايى كه هر يك را كيفيتى و مزاج اولى مختلفة الاثر است مانند تسخين بعضى و تبريد بعضى و از اجتماع و تفاعل كيفيات اولى كيفيت ثانوى حاصل مىشود و اثر اين غير آثار آن اجزا است مانند ردع و قبض و تسخين و تبريد و غيرها و هر چه را مزاج ثانوى طبيعى باشد مركب القوى نامند و آنچه صناعى باشد اگر مزاج ثانوى را اثر موافق آثار اجزاى مفرده او است آن مركب را متوافقة القوه گويند و اگر مخالف آنها است مثلًا هم تسخين و هم تبريد كند آن را متضادة القوه نامند و طبيعت به اذن خالقها هر يك را در مكان لايق استعمال مىنمايد اگر او را عايقى و مانعى نباشد . * مرتبه سيّم * از لوازم مرتبه اول و ثانى است به واسطه افعال صورت نوعيه و بالخاصيه عبارت از آنست مانند حجر اليهود در تفتيت حصات كه از لوازم كيفيت مزاجى اوست و تقطيع اخلاط را لازم دارد و مانند اختصاص اسطوخودوس به دماغ كه از لوازم حرارت مزاجى اوست و تلطيف اخلاط دماغيه مىكند به صورت نوعيه خود و مانند ترياق كه دفع سم مىنمايد به لوازم مزاج ثانوى و به واسطه صورت نوعيه خود . * و بدان كه * بنا بر مذهب شيخ الرييس قدس سره و محققين حكما كه قائل‌اند به بقاى صورت عنصريه به مركبات بايد كه مراتب قوّتها چهار باشد چه تصريح نموده‌اند كه مركب را مزاج اولى حاصل از كيفيات اجزاى متفاعله متماسه مىباشد و تأثير آن به مرتبه‌اى است از مراتب و همچنين مزاج ثانوى را اثريست غير آن مانند لبن كه مركب است از ماييت و دهنيت و جبنيت و تأثير آن به مرتبه ثانوى مرتبه ديگر است از مراتب و بر اين قياس صورت نوعى تركيبى را اثرى است غير آثار مذكوره و تأثير اجزاى غير متفاعله مركبات را مرتبه‌اى از مراتب نشمرده‌اند و قياس مقتضى آنست كه قوّتها به قدر فواعل باشند و اندراج مرتبه اثر صور نوعيه اجزاى غير متفاعله غير متماسه در تحت مرتبه اثر صور نوعيه تركيبى ظاهر نيست . * و بدان كه * بعضى از مركبات ناقصه بىصورت نوعيه‌اند مانند خاك مخلوط به آب و كفى كه مركب است از آب و هوا و بخارى كه مؤلف است از آب و آتش . * و بدان كه * هر چه با صورت نوعيه است يا محكم التركيب است يا غير محكم التركيب و تفصيل اين بعد از اين خواهد آمد ان شاء الله تعالى و تفاصيل باقيه بالاجمال اين است . * امّا مركب القوى * پس آن دوايى را نامند كه مركب باشد جوهر آن از چند چيز كه هر يك را بر سر خود مزاجى خاص باشد متباين ديگرى و بعد تركيب در شيء واحد و پوشيدن لباس و صورت وحدانى امتزاج تامى نيافته باشند كه بعد ورود در بدن و تأثير و تأثر از آن از هم متمايز نتوانند گشت و تأثير واحد نتوانند نمود بلكه بعد ورود در بدن اجزاى آن از هم جدا گشته هر يك تأثيرى و احداث كيفيتى خاص مىنمايند و منشاء آثار متخالفه متضاده مىگردند بعضى به زودى و بعضى به ديرى به حسب تركيب و امتزاج و لطافت و كثافت مواد اجزاى خود چنانچه به تفصيل ان شاء الله تعالى بعد از اين خواهد آمد مانند حجر التيس و جدوار و چوب چينى و ورد احمر و ماء ورد و